WILLEMSTAD - In het vijfde deel van zijn serie over invasieve soorten op Curaçao legt Paul Stokkermans uit hoe de Palu di Lechi, ooit ingevoerd als mogelijke bron van rubber, zich inmiddels over het eiland verspreidt, waarom zijn eigenschappen hem tot een succesvolle indringer maken en welke gevolgen dat heeft voor de oorspronkelijke natuur.
Wie door de mondi van Curaçao loopt, kan hem gemakkelijk tegenkomen. Een plant met stevige groene bladeren en opvallende roze tot paarse bloemen. Op het eerste gezicht is er weinig mis met de Palu di Lechi. De bloemen zijn zelfs mooi. Maar schijn bedriegt. Deze plant hoort oorspronkelijk niet op Curaçao thuis en kan grote schade aanrichten aan onze natuur.
door | Paul Stokkermans
De wetenschappelijke naam van deze Palu di Lechi is Cryptostegia grandiflora. In het Engels wordt hij vaak rubber vine, rubberliaan, genoemd. Dat zegt meteen iets over de reden waarom de plant ooit naar Curaçao is gebracht. Mensen zagen er namelijk een mogelijke bron van rubber in.
Van verre naar Curaçao
De Palu di Lechi komt oorspronkelijk uit Madagaskar, het grote eiland ten oosten van Afrika. Vanuit daar werd de plant naar allerlei warme gebieden in de wereld gebracht. Dat gebeurde deels omdat mensen de bloemen mooi vonden, maar ook omdat het witte melksap van de plant latex bevat. Daar kan rubber van worden gemaakt.
Ook op Curaçao werd de plant ingevoerd met het idee dat hij misschien gebruikt kon worden voor de productie van rubber. Bronnen plaatsen de invoer in de eerste helft van de twintigste eeuw. De plannen voor commerciële rubberproductie werden geen succes. De plant zelf had daar echter geen boodschap aan. Die bleef gewoon groeien en verspreidde zich buiten de plekken waar hij oorspronkelijk was aangeplant.
Daarmee begon een probleem dat we nu een invasieve soort noemen. Een invasieve soort is een plant of dier die door mensen in een gebied terechtkomt waar hij van nature niet voorkomt, zich daar sterk verspreidt en schade veroorzaakt aan de oorspronkelijke natuur.
Een klimmer die niet snel stopt
Palu di Lechi is geen gewone boom of struik. Het is vooral een krachtige klimplant. De plant maakt lange, taaie stengels die zich door andere planten en bomen heen werken. Als er niets is om tegenaan te klimmen, kan de plant ook als een grote struik groeien. Als struik kan hij tot 3 meter hoog worden.
Maar zodra er bomen in de buurt staan, gaat hij omhoog. De stengels slingeren zich door de takken en kunnen uiteindelijk tot hoog in de boom komen. In andere landen zijn exemplaren bekend die bomen tot ongeveer vijftien meter hoog volledig kunnen overgroeien. In de twee foto’s hieronder is een ouder exemplaar van de Palu di Lechi te zien waarvan de lianen zich om een boomstam en om boomtakken geslingerd hebben.
Dat maakt de Palu di Lechi zo gevaarlijk. Een boom die als steun wordt gebruikt, krijgt steeds meer van de klimplant over zich heen. De Palu di Lechi vormt een dikke laag van bladeren en stengels. Daardoor krijgt de boom eronder minder zonlicht. Bovendien komt er steeds meer gewicht op de takken te liggen. Uiteindelijk kunnen takken afbreken en kan de oorspronkelijke begroeiing afsterven.
Op sommige plekken op Curaçao kan de begroeiing zo dicht worden dat er nauwelijks doorheen te komen is. De stengels zijn sterk en taai en kunnen als een soort netwerk over struiken en bomen liggen. Wie erdoorheen probeert te lopen, merkt al snel hoe stevig de plant is.
Op de lianen zijn ook zichtbaar de opvallende lenticellen. Dit zijn kleine, poreuze plekjes in de bast waardoor gassen tussen de plant en de buitenlucht kunnen worden uitgewisseld. Normaal gebeurt dit in de bladeren. Maar in de droge tijd laat de plant vaak bladeren vallen. De lenticellen helpen zo de plant om een droge, bladloze periode te doorstaan.
Duizenden kansen om zich te verspreiden
De Palu di Lechi heeft nog een eigenschap die hem tot een succesvolle indringer maakt: hij kan heel veel zaden produceren. Uit een bloem ontstaan typisch twee tegenover elkaar staande vruchten. Ze zijn aanvankelijk groen, worden bij rijping bruin en zijn ongeveer 10–15 cm lang.
Binnenin zitten honderden zaden met lange, zijdeachtige witte haren die door de wind verspreid worden. Zo hoeft de nieuwe plant niet direct naast zijn moederplant te groeien. De zaden kunnen verderop terechtkomen en daar opnieuw beginnen. Ook water kan helpen bij de verspreiding. Volgens onderzoek kan één vrucht honderden zaden bevatten en kan één plant duizenden zaden produceren.
Voor een invasieve plant is dat een groot voordeel. Een mens hoeft hem maar één keer naar een nieuw eiland te brengen. Daarna doet de natuur de rest.
Waar groeit hij op Curaçao?
Palu di Lechi houdt vooral van plekken waar wat meer water beschikbaar is. Dat betekent niet dat de grond voortdurend nat hoeft te zijn. Ook plaatsen waar na regen tijdelijk water blijft staan, zijn aantrekkelijk. Daarom kan de plant goed groeien in rooien en andere laaggelegen gebieden waar regenwater zich verzamelt. Ook verstoorde terreinen en gebieden langs wegen kunnen geschikt zijn.
Op Curaçao is de plant inmiddels op veel plaatsen gevonden. Oude botanische beschrijvingen noemen bijvoorbeeld Hato, Jan Thiel en Brakkeput. Ook in het westelijke deel van het eiland komt hij voor. In en rond Savonet en het Christoffelpark kunnen de taaie lianen worden aangetroffen.
Dat de plant zich zo goed kan handhaven is extra lastig omdat Curaçao van nature een droge omgeving heeft. Planten die hier thuishoren, hebben zich gedurende zeer lange tijd aangepast aan weinig regen, veel zon en lange droge perioden. Wanneer een agressieve nieuwkomer op gunstige plekken snel de ruimte inneemt, krijgen inheemse planten minder kans.
Mooi, maar schadelijk
Het belangrijkste probleem met de Palu di Lechi is dus niet dat hij lelijk is. Integendeel. Het probleem is dat hij andere planten kan verdringen. Een gezonde mondi bestaat uit allerlei soorten bomen, struiken, cactussen, kruiden en klimplanten. Al die soorten hebben een plaats in het ecosysteem. Insecten gebruiken de planten als voedsel. Vogels vinden er vruchten, zaden, insecten en nestplaatsen. Hagedissen en andere dieren zoeken er beschutting.
Wanneer één invasieve soort grote stukken gaat overheersen, verandert dat systeem. Bomen en struiken verdwijnen onder de Palu di Lechi en kunnen uiteindelijk doodgaan. Daarmee verdwijnen ook voedsel en schuilplaatsen voor dieren. De begroeiing wordt misschien nog steeds groen, maar de verscheidenheid aan soorten wordt kleiner. Dat noemen we verlies van biodiversiteit. Bijgevoegd een afbeelding die de overgroei van vegetatie door de Palu di Lechi illustreert.
Giftig
Alle delen van de plant zijn giftig voor mensen en vee wanneer ze worden gegeten. Vee eet normaliter geen Palu di Lechi. Vee kan echter wel Palu di Lechi eten als geen ander eten te vinden is. Het sap van de plant irriteert de huid en kan branderigheid, uitslag en blaren veroorzaken. Het witte melksap is dus zeker geen gewone melk, ondanks de naam Palu di Lechi.
Een oud probleem dat niet vanzelf verdwijnt
Dat Palu di Lechi een probleem is, weten we op Curaçao al heel lang. In 1978 schreef de krant Amigoe al over de vraag hoe de plant bestreden moest worden. De overheid wilde toen onder andere onderzoeken waar de plant voorkwam en waar hij een bedreiging vormde voor het natuurlijke evenwicht.
Later werd de ernst nog duidelijker. In een Curaçaose eilandsverordening uit 1991 werd Cryptostegia grandiflora zelfs officieel als schadelijke plant aangewezen. Grondeigenaren moesten de plant verwijderen op een manier die verdere verspreiding voorkwam. Die specifieke verordening is inmiddels vervallen, maar ze laat zien hoe serieus het probleem werd genomen.
En dat brengt ons bij een belangrijke les uit het verhaal van de Palu di Lechi. Een plant naar een eiland brengen is gemakkelijk. Hem daarna weer weg krijgen, kan bijna onmogelijk zijn.
De mensen die de Palu di Lechi naar Curaçao brachten, wilden waarschijnlijk iets nuttigs doen: rubber produceren. Niemand zette een plant in de grond met het doel de mondi te verstikken. Toch zijn de gevolgen vele tientallen jaren later nog altijd zichtbaar.
De paarse bloemen van de Palu di Lechi vertellen daarom een groter verhaal. In de natuur is niet alles wat groen is automatisch goed. Soms kan een mooie plant een gevaarlijke indringer zijn. En soms begint een groot natuurprobleem met slechts een paar zaadjes van heel ver weg.
Over de auteur:
Ir. Paul Stokkermans is gepensioneerd landbouwingenieur en ex-directeur van Carmabi en ex-beleidsmedewerker van de toenmalige Dienst Economische Zaken (DEZ) op Curaçao. Momenteel is hij directeur van Scientegia Solutions
